Wchodzisz na stronę z monitoringiem powietrza i widzisz wartość „110" oznaczoną czerwonym kolorem — czy powinieneś się bać? A może te liczby to coś zupełnie innego niż tzw. AQI, o którym czytałeś w zagranicznej prasie? Indeks GIOŚ ma własną, polską skalę i warto wiedzieć, jak ją czytać.
Indeks GIOŚ — jak go odczytać w 30 sekund
- Indeks GIOŚ obliczany jest na podstawie stężeń 6 zanieczyszczeń: PM2.5, PM10, NO₂, SO₂, O₃ i CO.
- Wynikowa kategoria to najgorsza z obliczonych — jedna zła wartość psuje cały indeks.
- Pięć kategorii: Bardzo dobry, Dobry, Umiarkowany, Dostateczny, Zły, Bardzo zły (kolor: zielony → czerwony).
- Indeks GIOŚ ≠ AQI (USA) — to inne skale, nie można ich bezpośrednio porównywać.
- Dane aktualizowane co godzinę; przy braku pomiaru wyświetla się szary kolor „Brak danych".
Czym jest Polski Indeks Jakości Powietrza?
Polski Indeks Jakości Powietrza (PIJP) to narzędzie Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska (GIOŚ), które w czytelny sposób prezentuje aktualną jakość powietrza w każdej stacji pomiarowej. Indeks agreguje dane z czujników i przelicza je na jedną z pięciu kategorii — tak, żeby każdy mógł w kilka sekund ocenić, czy tego dnia warto biegać w parku.
Kluczowa zasada: indeks przyjmuje wartość najgorszego ze składowych wskaźników. Jeśli PM2.5 jest w normie, ale ozon jest podwyższony, wynikowy indeks pokaże kategorię odpowiadającą ozonowi.
Pięć kategorii indeksu — co oznaczają kolory?
| Kategoria | Kolor | Co robić? |
|---|---|---|
| Bardzo dobry | Ciemnozielony | Aktywność na zewnątrz bez ograniczeń. |
| Dobry | Jasnozielony | Aktywność normalna dla wszystkich grup. |
| Umiarkowany | Żółty | Wrażliwe grupy ograniczają intensywny wysiłek. |
| Dostateczny | Pomarańczowy | Wrażliwe grupy unikają aktywności; reszta krótko. |
| Zły | Czerwony | Ogranicz czas na zewnątrz; wrażliwe grupy w domu. |
| Bardzo zły | Ciemnoczerwony | Zostań w domu, zamknij okna, włącz oczyszczacz. |
Kto należy do grupy „wrażliwej"?
Zalecenia dla osób wrażliwych dotyczą:
- Dzieci poniżej 14. roku życia
- Kobiet w ciąży
- Osób z astmą, POChP lub innymi przewlekłymi chorobami płuc
- Osób z chorobami sercowo-naczyniowymi
- Seniorów powyżej 65. roku życia
Jak indeks jest obliczany?
Dla każdego z sześciu mierzonych zanieczyszczeń (PM2.5, PM10, NO₂, SO₂, O₃, CO) obliczany jest osobny wskaźnik cząstkowy — na podstawie uśrednionego stężenia z ostatnich godzin i progów odpowiadających poszczególnym kategoriom. Wskaźniki cząstkowe przeliczane są na liczby od 0 do 5 (kolejne kategorie). Wynikowy indeks to maksimum ze wszystkich wskaźników cząstkowych.
Przykład praktyczny
Stacja w danym mieście notuje: PM2.5 — kategoria „Dobry", PM10 — „Dobry", NO₂ — „Umiarkowany", O₃ — „Dobry". Indeks wynikowy: Umiarkowany. Gdyby nie podwyższony ozon, indeks byłby „Dobry".
Indeks GIOŚ a AQI (USA) — to NIE jest to samo
Częstym błędem jest bezpośrednie porównywanie polskiego indeksu z amerykańskim AQI (Air Quality Index). To dwie zupełnie różne skale z innymi progami stężeń i innymi zakresami wartości.
Wartość „150 AQI" (USA) to kategoria „Niezdrowe" odpowiadająca mniej więcej polskiej kategorii „Zły". Wartość liczbowa 150 w indeksie GIOŚ nie istnieje — skala polska to kategorie, nie liczby od 0 do 500.
Co oznacza „brak danych" (szary kolor)?
Szary kolor lub komunikat „brak danych" na mapie SmogAlert.pl oznacza, że stacja GIOŚ nie przesłała aktualnego pomiaru. Może to być spowodowane awarią czujnika, planową konserwacją lub problemem z łącznością. Brak danych nie oznacza czystego powietrza.
W takiej sytuacji warto:
- Sprawdzić sąsiednią stację lub miasto
- Wrócić po kilku godzinach — dane zazwyczaj wracają po usunięciu usterki
- Skorzystać z prognozy modelu CAMS (Copernicus Atmosphere Monitoring Service) jako alternatywnego źródła