Jakość powietrza w Polsce — wybierz miasto

SmogAlert.pl udostępnia bezpłatny monitoring jakości powietrza dla ponad 150 polskich miast — w oparciu o dane pomiarowe z oficjalnej sieci stacji GIOŚ (Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska). Dla każdego miasta prezentujemy Polski Indeks Jakości Powietrza, bieżące stężenia pyłów zawieszonych PM2.5 i PM10 oraz wykres zmian stężeń z ostatnich 24 godzin. Dane aktualizowane są co godzinę — bez rejestracji i bez opłat.

Polska należy do krajów Unii Europejskiej z najgorszą jakością powietrza — zwłaszcza w sezonie grzewczym (październik–marzec). Główną przyczyną są tzw. niskie emisje z domowych pieców i kotłowni, w których spalany jest węgiel i drewno. Szczególnie narażone są kotliny górskie — Nowy Sącz, Kraków i Żywiec — oraz aglomeracja śląska (Katowice, Rybnik).

Każda strona miejska zawiera informacje o zaleceniach zdrowotnych GIOŚ, prognozę jakości powietrza na kolejne doby, a także wskazówki dotyczące ochrony przed smogiem. Przy indeksie Zły lub Bardzo zły warto pozostać w domu, zamknąć okna i włączyć oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA.

Polski Indeks Jakości Powietrza (PIJP) to oficjalny wskaźnik obliczany przez GIOŚ na podstawie stężeń sześciu zanieczyszczeń: pyłu zawieszonego PM2.5, pyłu PM10, dwutlenku azotu (NO₂), dwutlenku siarki (SO₂), ozonu (O₃) i tlenku węgla (CO). Indeks przyjmuje wartości od 0 do powyżej 200 i jest klasyfikowany w sześciu kategoriach: Bardzo dobra, Dobra, Umiarkowana, Dostateczna, Zła i Bardzo zła.

Indeks GIOŚ nie jest tym samym co amerykański AQI (Air Quality Index). Skale, progi i metodologia obliczania różnią się — dlatego tych dwóch wskaźników nie należy bezpośrednio porównywać. Na stronach SmogAlert.pl prezentujemy wyłącznie PIJP, zgodnie z oficjalną metodyką Inspekcji Ochrony Środowiska.

Warto wiedzieć, że kategoria „Dobra” w polskiej skali oznacza spełnienie krajowych norm środowiskowych, ale niekoniecznie bardziej rygorystycznych zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). WHO zaleca maksymalnie 15 µg/m³ PM2.5 na dobę — polska norma wynosi 25 µg/m³/dobę.

Wszystkie pomiary prezentowane na SmogAlert.pl pochodzą z oficjalnej sieci stacji pomiarowych GIOŚ — Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska. Jest to jedyna w Polsce sieć pomiarowa akredytowana zgodnie z wymaganiami dyrektywy unijnej 2008/50/WE o jakości powietrza atmosferycznego. Stacje GIOŚ wyposażone są w automatyczne analizatory pyłów i gazów, kalibrowane i serwisowane według ściśle określonych procedur.

Dane pobieramy bezpośrednio z publicznego API GIOŚ i odświeżamy co godzinę. Nie modyfikujemy ani nie interpolujemy wyników — to, co widzisz na stronie, to surowy odczyt ze stacji. W przypadku awarii czujnika lub przerwy technicznej stacja może nie przekazywać danych — wówczas wyświetlamy komunikat „Brak danych” zamiast fikcyjnych wartości.

SmogAlert.pl nie prowadzi własnych stacji pomiarowych i nie jest podmiotem urzędowym. Serwis ma charakter informacyjny — prezentuje publicznie dostępne dane GIOŚ w przystępnej formie. Oficjalne komunikaty i ostrzeżenia smogowe wydają właściwe urzędy marszałkowskie i inspekcja ochrony środowiska.

Jakość powietrza w Polsce podlega wyraźnej sezonowości. Najgorsze warunki panują w sezonie grzewczym od października do marca — domowe piece i kotłownie emitują wówczas ogromne ilości pyłu PM2.5 i PM10. Na południu kraju, w kotlinach karpackich i sudeckich, stężenia PM2.5 przekraczają 100 µg/m³ kilkadziesiąt razy w roku.

Latem stężenia pyłów gwałtownie spadają — ogrzewanie odpada, a silniejszy wiatr i wyższe temperatury sprzyjają mieszaniu powietrza. Pojawia się za to inny problem: przy intensywnym nasłonecznieniu tlenki azotu z samochodów reagują chemicznie, tworząc ozon troposferyczny (O₃). W ciepłe, bezwietrzne dni letnie stężenia ozonu nad polskimi miastami bywają wyraźnie podwyższone, co może podrażniać drogi oddechowe.

Wiosną i jesienią dochodzi czasem do epizodów pyłkowych nakładających się na smog — szczególnie groźna kombinacja dla osób z alergią i astmą. W tym czasie warto monitorować jednocześnie indeks GIOŚ i lokalny kalendarz pylenia.

Najskuteczniejsza ochrona przed smogiem to ograniczenie czasu spędzonego na zewnątrz w dni z wysokim indeksem. Przy kategoriach Zła lub Bardzo zła zaleca się: rezygnację z intensywnego wysiłku fizycznego na dworze, zamknięcie okien i nawiewów, skrócenie spacerów i jazdy rowerem do minimum. Osoby z astmą, POChP, chorobami serca oraz dzieci i kobiety w ciąży powinny w takie dni pozostać w domu.

Wewnątrz domu skuteczną ochronę zapewnia oczyszczacz powietrza z filtrem HEPA H13 — certyfikowany filtr HEPA zatrzymuje ponad 99,95% cząstek o średnicy 0,3 µm i większych, w tym PM2.5. Wydajność urządzenia dobieramy do metrażu pomieszczenia na podstawie współczynnika CADR (m³/h) — optymalnie co najmniej 5-krotna wymiana powietrza na godzinę.

Długoterminowym rozwiązaniem jest wymiana starego pieca węglowego na nowoczesne urządzenie grzewcze — pompę ciepła, kocioł gazowy lub pelletowy klasy 5. Rząd dofinansowuje takie inwestycje w ramach programu Czyste Powietrze — dotacja może pokryć nawet 90% kosztów dla gospodarstw domowych z niskim dochodem.